"Κράτος και Βία"

Κράτος και Βία

Εισαγωγική ομιλία στην ημερίδα που οργάνωσε στο Ναύπλιο η Εταιρεία Ελλήνων Δικαστικών Λειτουργών για τη Δημοκρατία και τις Ελευθερίες.

Η έννοια του Κράτους ταυτιζόταν πάντοτε με την έννοια της δύναμης. Και η κρατική δύναμη ανά τους αιώνες εκδηλωνόταν συνήθως με τρόπο βίαιο. Η δημόσια δύναμη σχεδόν ποτέ δεν διακρινόταν για το βελούδινο τρόπο της παρέμβασής της, άλλοτε δικαιολογημένα άλλοτε αδικαιολόγητα. Κάποτε βέβαια την κρατική βία δικαιολογούσαν οι περιστάσεις, οι συνθήκες αντιμετώπισης ενός μεγάλου κακού που ήδη είχε βίαια εκδηλωθεί ή επρόκειτο να πραγματοποιηθεί στο άμεσο μέλλον. Όταν την εκδήλωση της κρατικής βίας δεν δικαιολογούσαν οι περιστάσεις, υπηρετούνταν άλλοι σκοποί, συχνά αθέμιτοι, πολιτικοί ή άλλοι. Η διακριτική ευχέρεια για την άσκηση της κρατικής βίας ήταν συνήθως ευρύτατη και για αυτό επικίνδυνη.

Ιστορικά ο έλεγχος της κρατικής βίας δεν μπορούσε συνήθως να ασκηθεί δημόσια παρά μόνο μέσα στο πλαίσιο της εσωτερικής λειτουργίας της ίδιας της εξουσίας. Αυτό δυστυχώς συμβαίνει και στις μέρες μας σε πολιτεύματα απολυταρχικά με ή όχι δημοκρατικό μανδύα. Η εξουσία, βέβαια, η όποια εξουσία, ενοχλείται όταν ελέγχεται. Πρόκειται για φαινόμενο που έχει και ψυχολογικές διαστάσεις. Η εξουσία απεχθάνεται τον έλεγχο που μπορεί να αναδείξει τις αδυναμίες και τα λάθη της, ακόμα και τις παράνομες πράξεις της. Η εξουσία, η όποια εξουσία, σχεδόν πάντα επιθυμούσε να είναι απόλυτη, να μην ελέγχεται από τους παθόντες, τους τρίτους, ακόμη και από μια άλλη εξουσία. Ήταν ενδοστρεφής, ανασφαλής και τελικά φοβική.

Αποδίδεται στον Όρσον Γουέλς το απόφθεγμα : « Μόνο σε ένα αστυνομικό κράτος η δουλειά του αστυνομικού είναι εύκολη». Η ρήση φαίνεται σε μια πρώτη ανάγνωση σωστή. Οι περιορισμοί όμως της δημόσιας δύναμης μέσω της εφαρμογής του νόμου είναι θεμιτοί. Το σύγχρονο δημοκρατικό κράτος δικαίου επιβάλλει την υποταγή των πάντων, άρα και της δημόσιας δύναμης, στον νόμο που αποτελεί κατά τεκμήριο την έκφραση της γενικής βούλησης, αφού εκφέρεται από τους αντιπροσώπους του λαού μέσα από τις θεσμοθετημένες διαδικασίες της λαϊκής αντιπροσωπίας. Πολύ περισσότερο, λειτουργεί υπό το καθεστώς συνταγματικής φύσης δεσμεύσεων αλλά και διεθνών κειμένων γενικής εφαρμογής.

Οι κανόνες δικαίου που ισχύουν στη Χώρα μας δεν είναι όμως πάντοτε εύκολα εφαρμόσιμοι για διάφορους λόγους. Ακόμα και τα δικαιώματα του ανθρώπου παρουσιάζουν αντιφάσεις κατά την εφαρμογή τους. Η τάση για κατάχρηση κάποιων δικαιωμάτων σε βάρος άλλων είναι ενεργή. Καθώς πολλοί εύκολα παρασύρονται στο να ταυτίζουν το ατομικό συμφέρον με το δικαίωμα έναντι του άλλου ή του Κράτους, δεν αντιλαμβάνονται συχνά τα όρια της ατομικής ή συλλογικής δράσης τους. Η απουσία της συνειδητοποίησης των υποχρεώσεών τους προς το κοινωνικό σύνολο και η παράβλεψη του δημόσιου συμφέροντος είναι συχνά εμφανείς. Η σύγχυση ως προς την έκταση της εφαρμογής στην πράξη των συνταγματικών κανόνων είναι παρούσα και η κατάχρηση στην άσκηση δικαιωμάτων είναι έννοια ιδιαίτερα αγαπητή. Αν σε αυτά προστεθεί και η αμηχανία που δημιουργείται στους πολίτες σχετικά με την έκταση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεών τους που προκαλείται από τις εκάστοτε πολιτικές ή κοινωνικές αντιπαραθέσεις, το σχετικό θεσμικό τοπίο εμφανίζεται στην πράξη ιδιαίτερα ομιχλώδες. Σε τέτοιες συνθήκες οι παραβιάσεις των δικαιωμάτων του ανθρώπου από μέρους των οργάνων της Πολιτείας όσο και από τους ίδιους πολίτες καλά κρατούν.

Το δημοκρατικό κράτος δικαίου βέβαια πρέπει να λειτουργεί εύρυθμα και αποτελεσματικά κάτι όμως που δεν είναι αυτονόητο. Οι αρμοδιότητες των οργάνων του που μπορεί να ασκήσουν κρατική βία πρέπει να είναι σαφώς προσδιορισμένες εκ των προτέρων, χωρίς κενά και αβεβαιότητες, αλλά και ο έλεγχος των σχετικών υπερβάσεων οφείλει να είναι επιτυχής, χωρίς όμως να ματαιώνεται η λυσιτελής άσκηση των καθηκόντων τους που δεν είναι άλλη από την αποτελεσματική, αλλά και σύμφωνα με τον νόμο, δίωξη των παραβατών του. Πρέπει ακόμη ιδιαίτερα να επισημανθεί η ανάγκη για τη σωστή εκπαίδευση των οργάνων των Σωμάτων Ασφαλείας που αποτελεί προϋπόθεση για την άψογη επιτέλεση της αποστολής τους. Στον τομέα αυτό πολλά μένουν να γίνουν.

Θα θέλαμε, τέλος, να σημειώσουμε τη μεγάλη σημασία της πειθούς πριν την άσκηση της όποιας νόμιμης καταστολής. Ασφαλώς τα αποφθέγματα του Βία από τη Πριήνη «πείσας λαβέ, μη βιασάμενος», του Φωκυλίδη «Βία μηδέν πράττειν», αλλά και του Ηρόδοτου « ένθα σοφίης δει, βίης έργον ουδέν» έχουν πάντα διαχρονική αξία. Η πειθώ έχει συχνά μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από την ωμή βία, ιδιαίτερα σε λαούς με έντονο το στοιχείο του θυμικού. Ας επικεντρωθούμε περισσότερο σε αυτή.

Γιώργος Σταυρόπουλος

4.6.2022

"Διαφθορά και υπάλληλοι του Δημοσίου". Εισήγηση σε Ημερίδα

Εισήγηση σε Ημερίδα, που οργάνωσε τις 28 Φεβρουαρίου 2013 

το Ιδρυμα Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.

ΔΙΑΦΘΟΡΑ ΚΑΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ 
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΟΨΕΙΣ

του Γιώργου Σταυρόπουλου

Επίτιμου Αντιπροέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας

Η εξυπηρέτηση του κοινού καλού, για να είναι αποτελεσματική, απαιτεί συλλογική προσπάθεια στο σωστό οργανωτικό πλαίσιο. Οι κρατικές δομές αποτελούν το φυσικό εργαλείο για μια τέτοια προσπάθεια, αφού εκ προοιμίου υπάρχουν για να εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον. Και τα πρόσωπα που θα κινήσουν, στην πράξη, τις σχετικές διαδικασίες δεν μπορεί να είναι παρά οι υπάλληλοι του Δημοσίου. Αυτοί θα υλοποιήσουν τις σχετικές κυβερνητικές πολιτικές και θα εφαρμόσουν τους αντίστοιχους νόμους, με την ιδιότητα των έμμεσων, αλλά τόσο σημαντικών, για τη καθημερινότητα του πολίτη (και όχι μόνο), οργάνων του Κράτους.

Το συνταγματικό πλαίσιο της υπηρεσιακής κατάστασης των δημοσίων υπαλλήλων. Εισήγηση στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ

Την Τετάρτη, 6 Μαρτίου, στο πλαίσιο των σεμιναριών του Γ΄ κύκλου σπουδών στο Συνταγματικό Δίκαιο, που διοργανώνονται από το Τμήμα Δημόσιου Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης / Μονάδα Συνταγματικού Δικαίου του Τμήματος Νομικής της Σχολής Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, θα εισηγηθώ το θέμα «Το συνταγματικό πλαίσιο της υπηρεσιακής κατάστασης των δημοσίων υπαλλήλων. Σκέψεις για την αναθεώρηση του άρθρου 103 του Συντάγματος». 

--> Σχετική αναφορά στο άρθρο της εφημερίδας ΕΘΝΟΣ, Δευτέρα 11/3/2013.

«Η διαφθορά και η καταπολέμησή της», Ημερίδα από το Ίδρυμα Μαραγκοπούλου

Το Ίδρυμα
ΙΔΡΥΜΑ ΜΑΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ (ΙΜΔΑ) διοργανώνει Ημερίδα με θέμα: «Η διαφθορά και η καταπολέμησή της»
την Πέμπτη 28 Φεβρουαρίου 2013, στο Ξενοδοχείο Athens Plaza, Πλατεία Συντάγματος.
Ολόκληρο τo πρόγραμμα της ημερίδας εδώ.

Προφορική δήλωση στην 21η Σύνοδο του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ εκ μέρους του Ιδρύματος Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

21st session of the UN Human Rights Council, Geneva 

General Debate, 25 September 2012

Oral Statement of the Marangopoulos Foundation for Human Rights (MFHR) delivered by its representative, George Stavropoulos, hon. Vice President of the Supreme Administrative Court of Greece (Conseil d’Etat), f. Minister

Item 8: Follow-up and implementation of the Vienna Declaration and Programme of Action.

I.

We would like to recall that the Universal Declaration of Human Rights (UDHR) editors defined all human rights as “equal and inalienable”, as “the foundation of freedom, justice and peace in the world” and as being based on “the inherent dignity of all members of the human family.” It is clear enough that human rights must be of the same content and importance throughout the world. Otherwise, what would be the meaning of declaring their universality? According to the UDHR and the Charter of the United Nations, human rights are fundamental for everyone without distinction of any kind. It is, therefore, worth questioning how can it be that, sometime now, the idea of existence of certain customary practices or traditions allowing declination from the universality of human rights, always against the universally recognized human rights, is being supported with no reference to the United Nations instruments. Human rights are not to be served “à la carte.” National customs or traditions should be respected, unless they contradict human rights.

What is more, Vienna Declaration and Programme of Action expressly declares that “it is the duty of States, regardless of their political, economic and cultural system, to promote and protect all human rights.” United Nations instruments could not be more specific. Contrary opinions

Διημερίδα «Δημόσια διοίκηση και δημόσια λειτουργήματα»

7-8 Νοεμβρίου 2011, Διημερίδα «Δημόσια διοίκηση και δημόσια λειτουργήματα: Επισκόπηση της νομολογίας του Γ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας»

Το Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης, σε συνεργασία με τα Τμήματα Νομικής, Πολιτικής Eπιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών διοργάνωσε επιστημονική διημερίδα με θέμα: «Δημόσια Διοίκηση και δημόσια λειτουργήματα: Επισκόπηση της νομολογίας του Γ’ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας». Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε Δευτέρα, 7 και Τρίτη, 8 Νοεμβρίου 2011 και ώρα 17:00, στο κεντρικό κτίριο του Πανεπιστημίου Αθηνών, επί της οδού Πανεπιστημίου 30, αμφιθέατρο «Ιωάννης Δρακόπουλος». 

Το πρόγραμμα της διημερίδας εδώ.

Ακολουθεί απόσπασμα από την εισαγωγική μου ομιλία στην επιστημονική αυτή εκδήλωση.

...«Η δημόσια εξουσία σχεδόν ποτέ δεν μπορούσε να ασκηθεί από ένα μόνο πρόσωπο. Ο μονάρχης, ο ευγενής, ο εκλεγμένος άρχοντας είχε, πάντα, την ανάγκη περισσότερων προσώπων προκειμένου οι διαταγές, οι εντολές ή οι οδηγίες του να μπορούν να εκτελεστούν. Η πρώτη, βέβαια, στοιχειώδης οργάνωση της εξουσίας είχε στρατιωτικό χαρακτήρα. Θα έπρεπε να εκτελεστούν διαταγές που απευθύνονταν σε πρόσωπα που αποδέχονταν σχέση εξάρτησης από εκείνα που έδιναν διαταγές οποιασδήποτε φύσης και περιεχομένου.

Η πρώτη συλλογική οργάνωση είχε έτσι δημιουργηθεί, όπως και οι πρώτες ιεραρχικές σχέσεις. Αποδέκτες των εντολών υπήρξαν, κατά την ιστορική εξέλιξη, ο υπηρέτης, ο στρατιωτικός, ο κατώτερος ιερωμένος, ο υπάλληλος, με όλες τις σχέσεις εργασίας, ο εργάτης. Ειδικά μάλιστα τα δικαστικά έργα, μετά το βασιλιά, ή τον ευγενή, άρχισαν να ασκούν κι άλλα πρόσωπα κατ’ εξουσιοδότηση των παραπάνω. Η ανεξαρτησία, βέβαια, του δικαστή από ιεραρχικές ή άλλες παρεμβάσεις, παρά τις περί αυτής διακηρύξεις, αποτελεί και σήμερα, κάποτε, θέμα προς απόδειξη. Και τούτο, μολονότι έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που ο κληρονομικός άρχοντας, χαρίζοντας συμβολικά το παλιό βασιλικό του ένδυμα, ανέθετε δικαστικά καθήκοντα σε κάποιον ευνοούμενο του.»...

Ολόκληρη η ομιλία εδώ.